Słońce oddziałuje na nasze zdrowie, wpływając na odporność poprzez witaminę D3 oraz samopoczucie dzięki endorfinom. Jednak nieodpowiednie korzystanie z kąpieli słonecznych może znacząco zwiększyć ryzyko wystąpienia raka skóry.
Ostrożność jest zalecana nie tylko na plaży, ale także podczas spacerów w górach czy zabaw na placu zabaw.
Promieniowanie UVA i UVB, które są niewidoczne, oddziałują na:
- komórki naskórka, powodując oparzenia – promienie UVB,
- głębsze warstwy skóry właściwej, uszkadzając DNA komórek – promienie UVA.
W związku z tym, nadmierne wystawienie na promieniowanie UV prowadzi nie tylko do starzenia się skóry, ale również do uszkodzenia komórek, co może skutkować nowotworami skóry.
Nowotwory złośliwe skóry stanowią największą grupę chorób onkologicznych. Najczęściej diagnozowane są raki podstawnokomórkowe, płaskonabłonkowe oraz czerniaki.
Na rozwój tych nowotworów wpływają czynniki środowiskowe, zwłaszcza ekspozycja na promieniowanie słoneczne.
Promieniowanie słoneczne jest najsilniejsze w południe, nawet w dni pochmurne, gdyż chmury przepuszczają około 50% promieni. Ponadto woda, piasek i śnieg odbijają światło słoneczne, zwiększając jego działanie. Promienie słoneczne penetrują również wodę na głębokość około pół metra, co oznacza, że nie można się przed nimi w pełni ochronić w wodzie.
Ochrona przed słońcem jest istotna w każdym wieku, jednak szczególną uwagę powinny zwrócić:
- dzieci, ze względu na cieńszą skórę i mniejszą ilość pigmentu,
- osoby o jasnej karnacji, z licznymi piegami lub znamionami, a także blondynki i rudowłose,
- pacjenci po przeszczepach narządów,
- osoby po zabiegach medycyny estetycznej,
- osoby przyjmujące leki światłouczulające.
Warto przestrzegać kilku zasad, aby zminimalizować ryzyko nadmiernej ekspozycji na słońce:
- unikaj długotrwałego przebywania na słońcu, szczególnie w godzinach 10-15,
- korzystaj z zacienionych miejsc, np. pod drzewami,
- nos odzież ochronną o gęstym splocie i jasnych kolorach, a także nakrycia głowy oraz okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV,
- stosuj kremy z wysokim filtrem na odkryte części ciała (min. SPF 30),
- nakładaj filtr 15-20 minut przed wyjściem oraz ponawiaj aplikację co 2-3 godziny w ciągu dnia i po kąpieli,
- szczególnie dbaj o skórę dzieci, gdyż skutki poparzenia mogą być odczuwalne dopiero po wielu latach,
- unikaj korzystania z solariów, które zwiększają ryzyko czerniaka nawet dwukrotnie,
- regularnie kontroluj znamiona i pieprzyki, fotografując je i porównując ich wygląd w odstępach czasu,
- w przypadku zauważenia niepokojących zmian skonsultuj się z dermatologiem lub chirurgiem-onkologiem.
Specjalista oceni skórę za pomocą dermoskopu, co pozwoli na wykrycie atypowych zmian. Wszelkie znamiona barwnikowe lub pozbawione barwnika, które zmieniają się, powinny być jak najszybciej skonsultowane z lekarzem.
Charakterystyka czerniaków, którą można zidentyfikować za pomocą kryteriów ABCDE, jest przydatna w szybkim reagowaniu na zmiany w znamionach:
- A – asymetria, zmiana kształtu z okrągłego na niesymetryczny,
- B – brzegi, granice - nierówne, poszarpane,
- C – niejednolity kolor,
- D – rozmiar powyżej 6 mm,
- E – ewolucja, postępujące zmiany w znamieniu.
W przypadku zaobserwowania takich cech, należy udać się do dermatologa lub chirurga onkologa.